“Қорқыт ата кітабының” Түркістан–Түркімен Сахра қолжазбасындағы топонимдік элементтер


Қаралымдар: 95 / PDF жүктеулері: 47

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.32523/2616-678X-2025-153-4-201-210

Кілт сөздер:

Қорқыт ата, қолжазбалар, эпос, өлеңдер, топонимдер

Аңдатпа

Түркі эпикалық дәстүріндегі ерекше туындыларының бірі — Қорқыт атаға телінетін нақыл сөздер, өлең үзінділер мен эпикалық әңгімелеулер жинақталған қолжазбалар болып табылады. Бүгінгі күні осындай төрт қолжазба белгілі. Тілі, әдебиеті, тарихы мен фольклоры тұрғысынан бай бұл мұралар түркі халықтарының мәдени қазынасының маңызды бөлігі болып саналады. Солардың ішінде үшінші қолжазба — «Түркістан–Түркімен Сахра Қорқыт ата қолжазбасы» — жер-су атауларының (топонимдердің) көптігімен ерекше мәнге ие. Мақалада осы қолжазбада кездесетін жер-су атаулары қарастырылады. Алдымен жиырма үш поэтикалық бөлімдегі топонимдер көрсетіліп, кейін “Салор Қазанның жеті басты айдаһарды өлтіруі” атты эпикалық баяндаудағы жер-су атаулары талданады. Бұл атаулар жүйеленіп, кестелер түрінде берілген. Зерттеудің соңында анықталған топонимдердің түркі мәдениеті контексіндегі мәдени маңызы сөз болады, алайда олардың этимологиялық талдауы қарастырылмайды. Топонимдер үш негізгі топқа бөлінген: табиғи нысандар (жер, су, тау, асу), қалалар және елдер мен аймақтар. Барлығы Қытайдан Еуропаға, Сібірден Үндістанға дейінгі географиялық кеңістікті қамтиды. Бұл атаулар түркі халықтарының ежелгі мекендерін, астаналарын және олардың мәдени ортасын бейнелейді.

Жүктеулер

Жарияланды

2025-12-29

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

Екижи M. . (2025). “Қорқыт ата кітабының” Түркістан–Түркімен Сахра қолжазбасындағы топонимдік элементтер. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы, 153(4), 201–210. https://doi.org/10.32523/2616-678X-2025-153-4-201-210

Журналдың саны

Нөмір 153 № 4 (2025): Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы

Бөлім

Әдебиеттану

Лицензия

«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Филология сериясы» ғылыми журналы жарияланған материалдарға ашық қолжетімділік (Open Access) саясатын ұстанады. Журнал редакциясы ғылыми білімді еркін және тең дәрежеде тарату қағидатына негізделе отырып, зерттеу нәтижелеріне ашық қолжетімділік филология ғылымының дамуына, академиялық коммуникацияның нығаюына және отандық зерттеулердің халықаралық ғылыми кеңістікке ықпалдасуына ықпал етеді деп есептейді.

1. Еркін және тегін қолжетімділік

Журналда жарияланған барлық мақалалар басылымның ресми сайтында ашық қолжетімді түрде орналастырылады және барлық пайдаланушылар үшін шектеусіз, тіркеусіз және ақысыз қолжетімді.

Пайдаланушылардың құқықтары:

  • материалдарды еркін оқу және жүктеп алу;

  • жарияланым мәтіндерін көшіру және тарату;

  • мақалаларды басып шығару;

  • авторын және жарияланған дереккөзін міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды ғылыми және білім беру мақсаттарында пайдалану.

2. Лицензиялау

Журнал материалдары Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) лицензиясы негізінде таратылады:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Аталған лицензия авторлықты және түпнұсқа жарияланымға сілтемені міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды коммерциялық емес мақсатта пайдалану, көшіру, тарату және бейімдеу құқығын береді.

3. Ашық қолжетімділіктің артықшылықтары

Ашық қолжетімділік саясаты мыналарды қамтамасыз етеді:

  • ғылыми жарияланымдардың көрінуі мен дәйексөзделу деңгейінің артуын;

  • филология, тіл білімі, әдебиеттану және аударматану салаларындағы зерттеу нәтижелерінің жедел таралуын;

  • халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың кеңеюін;

  • оқырмандардың қаржылық және техникалық кедергілерсіз өзекті ғылыми ақпаратқа қол жеткізуін.

Журнал редакциясы редакциялық үдерістердің ашықтығын, рецензиялау сапасының жоғары деңгейін және филологиялық зерттеулер саласындағы ғылыми нәтижелердің кең қолжетімділігін қамтамасыз етуге ұмтылады.