Жалқы есімдерді аудару мәселелері мен стратегиялары
Қаралымдар: 518 / PDF жүктеулері: 337
DOI:
https://doi.org/10.32523/2616-678X-2025-152-3-333-342Кілт сөздер:
жалқы есімдер, аударма стратегиялары, ономастика, мәдени бейімделу, эквиваленттілікАңдатпа
Мәдени, тарихи және лингвистикалық ерекшеліктерге байланысты жалқы есімдер аудармада айтарлықтай қиындықтар тудырады. Мақалада эмпирикалық мәліметтер мен теориялық модельдерге назар аудара отырып, әр түрлі тілдерден жалқы есімдерді аудару стратегиялары қарастырылады. Әдістемеге академиялық әдебиеттерге құрылымдық шолу және әдеби және ресми жанрлардағы қазақ, орыс, ағылшын және Қытай мәтіндеріне жағдайлық зерттеулер кіреді. Біздің талдауымыз Ньюмарк ұсынған және Фернандес кеңейткен аударма стратегиясының тұжырымдамасына негізделген, оның ішінде транслитерация, семантикалық аударма, бейімделу және ауыстыру. Зерттеу нәтижелері жалқы есімдерді аудару негізінен контекске байланысты екенін көрсетеді: құқықтық және ғылыми мәтіндер стандарттау мен транслитерацияны қажет етсе, көркем мәтіндер бейімделу және локализация арқылы үлкен икемділікті қамтамасыз етеді. Қазақ топонимдері мен антропонимдеріне ерекше назар аударылады, мұнда аудармадағы сәйкессіздіктер мағынасына да, халықаралық түсінікке де әсер етеді. Зерттеу жалқы есімдерді аудару түпнұсқа тіліндегі аударманың дәлдігі, аударма тіліндегі оқылым және мәдени маңыздылық арасындағы тепе-теңдікті сақтауды талап етеді деген қорытындыға келеді. Аудармашылар контекстті ескеретін стратегияларды қолдануы және Ұлттық транслитерация стандарттары мен халықаралық жариялау нормаларына сәйкес келуі керек. Зерттеу жалқы есімді аудару көбінесе мәтіндік функцияға, аудиторияның күтуіне және атаудың мәдени жүктемесіне байланысты деген қорытындыға келеді.
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Филология сериясы» ғылыми журналы жарияланған материалдарға ашық қолжетімділік (Open Access) саясатын ұстанады. Журнал редакциясы ғылыми білімді еркін және тең дәрежеде тарату қағидатына негізделе отырып, зерттеу нәтижелеріне ашық қолжетімділік филология ғылымының дамуына, академиялық коммуникацияның нығаюына және отандық зерттеулердің халықаралық ғылыми кеңістікке ықпалдасуына ықпал етеді деп есептейді.
1. Еркін және тегін қолжетімділік
Журналда жарияланған барлық мақалалар басылымның ресми сайтында ашық қолжетімді түрде орналастырылады және барлық пайдаланушылар үшін шектеусіз, тіркеусіз және ақысыз қолжетімді.
Пайдаланушылардың құқықтары:
-
материалдарды еркін оқу және жүктеп алу;
-
жарияланым мәтіндерін көшіру және тарату;
-
мақалаларды басып шығару;
-
авторын және жарияланған дереккөзін міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды ғылыми және білім беру мақсаттарында пайдалану.
2. Лицензиялау
Журнал материалдары Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) лицензиясы негізінде таратылады:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/
Аталған лицензия авторлықты және түпнұсқа жарияланымға сілтемені міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды коммерциялық емес мақсатта пайдалану, көшіру, тарату және бейімдеу құқығын береді.
3. Ашық қолжетімділіктің артықшылықтары
Ашық қолжетімділік саясаты мыналарды қамтамасыз етеді:
-
ғылыми жарияланымдардың көрінуі мен дәйексөзделу деңгейінің артуын;
-
филология, тіл білімі, әдебиеттану және аударматану салаларындағы зерттеу нәтижелерінің жедел таралуын;
-
халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың кеңеюін;
-
оқырмандардың қаржылық және техникалық кедергілерсіз өзекті ғылыми ақпаратқа қол жеткізуін.
Журнал редакциясы редакциялық үдерістердің ашықтығын, рецензиялау сапасының жоғары деңгейін және филологиялық зерттеулер саласындағы ғылыми нәтижелердің кең қолжетімділігін қамтамасыз етуге ұмтылады.
