Батыс Қазақстан трансшекаралық аймағындағы топонимдердің этимологиялық негіздері


Қаралымдар: 255 / PDF жүктеулері: 403

Авторлар

  • Р.А. Досжан А.Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университеті

DOI:

https://doi.org/10.32523/2616-678X-2022-139-2-89-99

Кілт сөздер:

топоним, шығу тегі, мағына, жұрнақ, түбір, уәж, атау

Аңдатпа

Мақала Батыс Қазақстан аймағындағы трансшекаралық топонимдердің этимологиялық негіздерін анықтауға арналған. Трансшекаралық топонимдердің этимологиясын ашу халқымыздың тарихын тануда маңызды рөл атқарады. Көне замандардан жеткен біршама топонимдердің мағынасы көмескіленіп, белгісіз күйге жетіп отыр. Осы мәселелерді ескере отырып, осы аймақтағы кейбір топонимдердің шығу тегі мен уәждеріне талдаулар жасалды. Жер-су атауларының маңыздылығын әр қырынан сөз етуге болады. Біріншіден, жер-су атауларының қойылуы әртүрлі кезеңдерді қамтиды. Сырын аша білсек, олардың астарында халқымыздың тарихынан, мәдениетінен, таным түсінігінен, дүниетанымынан мәлімет беретін ақпарат жатыр. Екіншіден, халықтың жүріп өткен жолын, мекен еткен жерін айғақтайтын тілдік деректер бар. Дүниежүзіне тарыдай шашыраған түркі халқы жайлы мәліметті жеткізетін бірден-бір құрал – топонимдер. Бұл деректер ата-бабаларымызбен бірге жасап, бірге өмір сүрді әрі өміршеңдігімен тарих сахнасында қалып қойды. Әрине, тарих қойнауында ұмытылып немесе жаңа түр алып, өзгеше сипатқа ие болып, басқалай аталғандары да аз емес. Дегенмен нақты деректердің ақиқаты мойындалуға тиіс және ол өте маңызды. Сондықтан халқымыздың тарихын жасауда, мекендеген аймақтарын белгілеуде трансшекаралық топонимдердің маңызы зор. Соңғы кездерде түрлі зерттеу жұмыстарының арқасында біраз ұмытыла бастаған дүниелердің беті ашылып, мағынасы күңгірттенген топонимдердің этимологиясына көңіл аудара бастағанымыз белгілі. Көне топонимдердің шығу тарихы, түп төркіні, мән-мағынасы жөнінде айтылған пікірлердің әртүрлілігі байқалады. Бұл лексикалық қордағы басқа сөздерге қарағанда, топонимдердің этимологиясын ашудың әлдеқайда күрделі екенін көрсетсе керек. Топонимдердің кейбір облыс, аудандарға қатысты қатары анықталғанмен, трансшекаралық аймақтардағы жер-су атаулары толықтай қағаз бетіне түсе қойған жоқ

Автор өмірбаяны

Р.А. Досжан, А.Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университеті

- филология ғылымдарының докторы, профессор

Жүктеулер

Жарияланды

2023-02-03

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

Досжан, Р. . (2023). Батыс Қазақстан трансшекаралық аймағындағы топонимдердің этимологиялық негіздері. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы, 139(2), 89–99. https://doi.org/10.32523/2616-678X-2022-139-2-89-99

Журналдың саны

Нөмір 139 № 2 (2022)

Бөлім

Лингвистика

Лицензия

«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Филология сериясы» ғылыми журналы жарияланған материалдарға ашық қолжетімділік (Open Access) саясатын ұстанады. Журнал редакциясы ғылыми білімді еркін және тең дәрежеде тарату қағидатына негізделе отырып, зерттеу нәтижелеріне ашық қолжетімділік филология ғылымының дамуына, академиялық коммуникацияның нығаюына және отандық зерттеулердің халықаралық ғылыми кеңістікке ықпалдасуына ықпал етеді деп есептейді.

1. Еркін және тегін қолжетімділік

Журналда жарияланған барлық мақалалар басылымның ресми сайтында ашық қолжетімді түрде орналастырылады және барлық пайдаланушылар үшін шектеусіз, тіркеусіз және ақысыз қолжетімді.

Пайдаланушылардың құқықтары:

  • материалдарды еркін оқу және жүктеп алу;

  • жарияланым мәтіндерін көшіру және тарату;

  • мақалаларды басып шығару;

  • авторын және жарияланған дереккөзін міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды ғылыми және білім беру мақсаттарында пайдалану.

2. Лицензиялау

Журнал материалдары Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) лицензиясы негізінде таратылады:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Аталған лицензия авторлықты және түпнұсқа жарияланымға сілтемені міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды коммерциялық емес мақсатта пайдалану, көшіру, тарату және бейімдеу құқығын береді.

3. Ашық қолжетімділіктің артықшылықтары

Ашық қолжетімділік саясаты мыналарды қамтамасыз етеді:

  • ғылыми жарияланымдардың көрінуі мен дәйексөзделу деңгейінің артуын;

  • филология, тіл білімі, әдебиеттану және аударматану салаларындағы зерттеу нәтижелерінің жедел таралуын;

  • халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың кеңеюін;

  • оқырмандардың қаржылық және техникалық кедергілерсіз өзекті ғылыми ақпаратқа қол жеткізуін.

Журнал редакциясы редакциялық үдерістердің ашықтығын, рецензиялау сапасының жоғары деңгейін және филологиялық зерттеулер саласындағы ғылыми нәтижелердің кең қолжетімділігін қамтамасыз етуге ұмтылады.