ҚАРАТАУ ӨҢІРІ ОЙКОНИМДЕРІНІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖҮЙЕСІ МЕН ЛЕКСИКА-СЕМАНТИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ


Қаралымдар: 0

Авторлар

  • Б.М. Тлеубердиев М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті, Шымкент, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-6285-5579
  • О.М. Ағабеков М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті, Шымкент, Қазақстан https://orcid.org/0009-0003-2222-1736
  • Р.Е. Ерметова М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті, Шымкент, Қазақстан https://orcid.org/0009-0006-5923-7186

Кілт сөздер:

Қаратау өңірі, ономастика, ойконим, құрылымдық талдау, семантикалық мазмұн, лексикалық ерекшелік, лингвомәдениет

Аңдатпа

Мақалада Қаратау өңірінің ойконимдерінің құрылымдық сипаты мен семантикалық мазмұны жан-жақты зерттеледі. Зерттеудің негізгі мақсаты –  Қаратау өңірі ойконимдерінің құрылымдық жүйесі мен лексика-семантикалық ерекшеліктерін айқындау, олардың жасалу жолдары мен мағыналық сипатын талдау арқылы өңір топонимдерінің қалыптасу ерекшеліктерін көрсету. Ойконимдер – бұл географиялық нысандарды атауға арналған тілдік бірліктер, олар халықтың дүниетанымы, тарихи оқиғалары, табиғатқа көзқарасы мен мәдени тәжірибесін бейнелейді. Зерттеу барысында Қаратау өңірі ойконимдерінің жасалу тәсілдері анықталып, олардың синтетикалық (жұрнақ арқылы), аналитикалық (біріктіру, тіркестіру) және лексика-семантикалық тәсілдер негізінде қалыптасқаны айқындалды. Зерттеу барысында жүйелеу және классификациялау, құрылымдық-семантикалық талдау, сипаттау (дескриптивтік) әдісі және статистикалық әдістер кешенді түрде қолданылды. Аталған әдістер Қаратау өңірі ойконимдерінің құрылымдық ерекшеліктерін айқындауға, мағыналық уәждерін ашуға, сондай-ақ олардың қалыптасу заңдылықтарын ғылыми тұрғыдан саралауға мүмкіндік берді.

Зерттеу материалдары ретінде Қаратау өңірінде қолданылатын 188 ойконим талданып, олар келесі топтарға бөлінді: антропоойконимдер (кісі есімдері негізінде) – 26 атау, түр-түс атауларына негізделген ойконимдер – 49, гидрографиялық ойконимдер – 21, фитонимдік ойконимдер – 27, орографиялық ойконимдер (тау, төбе, жота және т.б.) – 23, сондай-ақ қоғамдық-тұрмыстық және әлеуметтік мәнге ие атаулар – 42.

Зерттеу нәтижелері қазақ тіліндегі ономастикалық зерттеулерге теориялық негіз береді. Қаратау өңірінің ойконимдеріне жүргізілген құрылымдық және семантикалық талдау олардың тарихи, мәдени және әлеуметтік мәнін аша отырып, қазақ тілінің ономастикалық жүйесінің ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік береді.

Жарияланды

2026-06-30

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

Тлеубердиев, Б. ., Ағабеков, О. ., & Ерметова, Р. . (2026). ҚАРАТАУ ӨҢІРІ ОЙКОНИМДЕРІНІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖҮЙЕСІ МЕН ЛЕКСИКА-СЕМАНТИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы, 155(2). Retrieved from https://bulphil.enu.kz/index.php/main/article/view/1265

Журналдың саны

Нөмір 155 № 2 (2026): Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы

Бөлім

Лингвистика

Лицензия

Авторлық құқық (c) 2026 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы

Creative Commons лицензиясы

Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.

«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Филология сериясы» ғылыми журналы жарияланған материалдарға ашық қолжетімділік (Open Access) саясатын ұстанады. Журнал редакциясы ғылыми білімді еркін және тең дәрежеде тарату қағидатына негізделе отырып, зерттеу нәтижелеріне ашық қолжетімділік филология ғылымының дамуына, академиялық коммуникацияның нығаюына және отандық зерттеулердің халықаралық ғылыми кеңістікке ықпалдасуына ықпал етеді деп есептейді.

1. Еркін және тегін қолжетімділік

Журналда жарияланған барлық мақалалар басылымның ресми сайтында ашық қолжетімді түрде орналастырылады және барлық пайдаланушылар үшін шектеусіз, тіркеусіз және ақысыз қолжетімді.

Пайдаланушылардың құқықтары:

  • материалдарды еркін оқу және жүктеп алу;

  • жарияланым мәтіндерін көшіру және тарату;

  • мақалаларды басып шығару;

  • авторын және жарияланған дереккөзін міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды ғылыми және білім беру мақсаттарында пайдалану.

2. Лицензиялау

Журнал материалдары Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) лицензиясы негізінде таратылады:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Аталған лицензия авторлықты және түпнұсқа жарияланымға сілтемені міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды коммерциялық емес мақсатта пайдалану, көшіру, тарату және бейімдеу құқығын береді.

3. Ашық қолжетімділіктің артықшылықтары

Ашық қолжетімділік саясаты мыналарды қамтамасыз етеді:

  • ғылыми жарияланымдардың көрінуі мен дәйексөзделу деңгейінің артуын;

  • филология, тіл білімі, әдебиеттану және аударматану салаларындағы зерттеу нәтижелерінің жедел таралуын;

  • халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың кеңеюін;

  • оқырмандардың қаржылық және техникалық кедергілерсіз өзекті ғылыми ақпаратқа қол жеткізуін.

Журнал редакциясы редакциялық үдерістердің ашықтығын, рецензиялау сапасының жоғары деңгейін және филологиялық зерттеулер саласындағы ғылыми нәтижелердің кең қолжетімділігін қамтамасыз етуге ұмтылады.