Дыбыс үндестігі және оның шетелдік түркітанудағы эволюциясы
Қаралымдар: 346 / PDF жүктеулері: 243
DOI:
https://doi.org/10.32523/2616-678X-2025-150-1-144-156Кілт сөздер:
дыбыстық үндестік, фонология, түркі тілдері, салыстырмалы-тарихи зерттеу, фонологиялық эволюция, құрылымдық-семантикалық модельдеу, танымдық фонология.Аңдатпа
Дауысты және дауыссыз дыбыстардың үйлесімін қамтитын дыбыстық үйлесімділік ұғымы түркі тілдерінің анықтаушы фонологиялық ерекшелігі болып табылады. Бұл тілдердің тарихына терең енген бұл қасиет XIX ғасырда шетелдік ғалымдардың назарын аударды. Алғашқы зерттеулер дауысты дыбыстардың үйлесімділігіне назар аударып, оны жүйелік және ерекше қасиет ретінде таныды. Уақыт өте келе, түркі фонологиясына деген қызығушылық артқан сайын, зерттеушілер дауыссыз дыбыстардың үйлесімділігі мен оның мағынасын қосу үшін назар аудару аясын кеңейтті. Мақалада дыбыстық үйлесімділік құбылысы қарастырылады, оның түркі тілдері бойынша шетелдік зерттеулердегі эволюциясы талданады. Әр түрлі түркі тілдерінің стереотиптік және ұлттық ерекшеліктерін көрсететін әмбебап лингвистикалық модель ретінде дыбыстық үйлесімділік ерекшеленеді. Зерттеу дыбыстық үйлесімділіктің когнитивті және құрылымдық аспектілеріне назар аударады, оның фонетикалық, құрылымдық және семантикалық заңдылықтарын зерттейді. Құрылымдық-семантикалық модельдеуді қолдана отырып, мақалада қазіргі түркі тілдеріндегі дыбыстық үйлесімділіктің реттілігі және оның кең фонологиялық шеңбердегі рөлі көрсетілген. Джерард Клаусон, Уильям Шмальстиг және Карлин Кенион сияқты ғалымдардың еңбектеріне сүйене отырып, мақала дыбыстық үйлесімділіктің тарихи дамуын, фонологиялық жүйелерін және морфологиялық салдарын қарастырады. Ол фонетикалық, диахрондық және мәдени факторлардың әсерінен қалыптасатын түркі халықтарының тілдік және мәдени бірегейлігіне тұрақты әсерін көрсетеді.
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Филология сериясы» ғылыми журналы жарияланған материалдарға ашық қолжетімділік (Open Access) саясатын ұстанады. Журнал редакциясы ғылыми білімді еркін және тең дәрежеде тарату қағидатына негізделе отырып, зерттеу нәтижелеріне ашық қолжетімділік филология ғылымының дамуына, академиялық коммуникацияның нығаюына және отандық зерттеулердің халықаралық ғылыми кеңістікке ықпалдасуына ықпал етеді деп есептейді.
1. Еркін және тегін қолжетімділік
Журналда жарияланған барлық мақалалар басылымның ресми сайтында ашық қолжетімді түрде орналастырылады және барлық пайдаланушылар үшін шектеусіз, тіркеусіз және ақысыз қолжетімді.
Пайдаланушылардың құқықтары:
-
материалдарды еркін оқу және жүктеп алу;
-
жарияланым мәтіндерін көшіру және тарату;
-
мақалаларды басып шығару;
-
авторын және жарияланған дереккөзін міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды ғылыми және білім беру мақсаттарында пайдалану.
2. Лицензиялау
Журнал материалдары Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) лицензиясы негізінде таратылады:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/
Аталған лицензия авторлықты және түпнұсқа жарияланымға сілтемені міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды коммерциялық емес мақсатта пайдалану, көшіру, тарату және бейімдеу құқығын береді.
3. Ашық қолжетімділіктің артықшылықтары
Ашық қолжетімділік саясаты мыналарды қамтамасыз етеді:
-
ғылыми жарияланымдардың көрінуі мен дәйексөзделу деңгейінің артуын;
-
филология, тіл білімі, әдебиеттану және аударматану салаларындағы зерттеу нәтижелерінің жедел таралуын;
-
халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың кеңеюін;
-
оқырмандардың қаржылық және техникалық кедергілерсіз өзекті ғылыми ақпаратқа қол жеткізуін.
Журнал редакциясы редакциялық үдерістердің ашықтығын, рецензиялау сапасының жоғары деңгейін және филологиялық зерттеулер саласындағы ғылыми нәтижелердің кең қолжетімділігін қамтамасыз етуге ұмтылады.
