Ә. НҰРПЕЙІСОВТІҢ «СОҢҒЫ ПАРЫЗ» РОМАНЫНДАҒЫ ПОСТКОЛОНИЯЛЫҚ ЭКОСАНА КӨРІНІСТЕРІ


Қаралымдар: 0

Авторлар

  • Р. Болат Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан; Сиань шет тілдер университеті, Сиань, Қытай https://orcid.org/0009-0007-1316-7634
  • З.Қ. Бисенғали Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-1503-2737
  • Г.Б. Токшылыкова Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-4116-5042

Кілт сөздер:

қазақ кеңес әдебиеті, постколониялық экологиялық сын, экологиялық империализм, антропоцентризм, Арал теңізі

Аңдатпа

Мақалада қазақ әдебиетінің тарихында Арал теңізінің экологиялық мәселесін алғашқылардың бірі болып көтерген Ә.Нұрпейісовтің «Соңғы парыз» романы – одақтың Арал теңізіне жасаған саясатын сынға алған батыл туынды екені талданады. Автордың негізгі мақсаты – романда көрініс тапқан отарлық зардаптарын, оның табиғатпен қатар адам тағдырына тигізген салдарын ашып көрсету. Идеясы кеңес билігінің қазақ даласында жүргізген саясатының астарында экологиялық империализм жатқанын көрсету, сол арқылы жазушының қоғамға жеткізгісі келген азаматтық үнін айқындау. Зерттеу нәтижелерін экопроза, постколониализм, антропоцентризм бағытында жазылған жұмыстарда, кеңес дәуіріндегі әдебиетті талдау, оқыту мақсатында пайдалануға болады. Зерттеудің өзекті теориялық негізі ретінде экологиялық империализм концепциясы алынып, герменевтикалық, мәтіндік талдау әдісі пайдаланылған. Нәтижесінде адам мен жануарды тұтас, табиғи әлемнің бір бөлшегі ретінде бейнелеген жазушы шеберлігі анықталған. Мұнымен қоса, империялық сана енгізген табиғат байлығына тонаушылық көзқараспен қараудың салдары экологиялық тұрғыдан ғана емес, рухани тұрғыдан да тым ауыр болатындығы тұтас халық тағдыры арқылы дәлелденген.  Жұмыс постколониялық сана мен экологиялық сананы ұштастыруда, қазақ даласында жүргізілген отарлау үдерісінің адамзатқа ғана емес, табиғаты, флорасы мен фаунасына тигізген зардаптарын түстеп, танып-білуде, антропоцентристік логикасына сыни баға беруде елеулі ықпал ететінін бағамдайды. Дәлірек айтқанда, отарлау зардабын тартқан ұлттың бойында экологиялық сананы қалыптастыруға септігін тигізеді.

Жарияланды

2026-09-29

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

Болат, Р. ., Бисенғали, З. ., & Токшылыкова, Г. . (2026). Ә. НҰРПЕЙІСОВТІҢ «СОҢҒЫ ПАРЫЗ» РОМАНЫНДАҒЫ ПОСТКОЛОНИЯЛЫҚ ЭКОСАНА КӨРІНІСТЕРІ. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы, 156(3). Retrieved from https://bulphil.enu.kz/index.php/main/article/view/1341

Журналдың саны

Нөмір 156 № 3 (2026): Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы

Бөлім

Әдебиеттану

Лицензия

Авторлық құқық (c) 2026 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы

Creative Commons лицензиясы

Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.

«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Филология сериясы» ғылыми журналы жарияланған материалдарға ашық қолжетімділік (Open Access) саясатын ұстанады. Журнал редакциясы ғылыми білімді еркін және тең дәрежеде тарату қағидатына негізделе отырып, зерттеу нәтижелеріне ашық қолжетімділік филология ғылымының дамуына, академиялық коммуникацияның нығаюына және отандық зерттеулердің халықаралық ғылыми кеңістікке ықпалдасуына ықпал етеді деп есептейді.

1. Еркін және тегін қолжетімділік

Журналда жарияланған барлық мақалалар басылымның ресми сайтында ашық қолжетімді түрде орналастырылады және барлық пайдаланушылар үшін шектеусіз, тіркеусіз және ақысыз қолжетімді.

Пайдаланушылардың құқықтары:

  • материалдарды еркін оқу және жүктеп алу;

  • жарияланым мәтіндерін көшіру және тарату;

  • мақалаларды басып шығару;

  • авторын және жарияланған дереккөзін міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды ғылыми және білім беру мақсаттарында пайдалану.

2. Лицензиялау

Журнал материалдары Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) лицензиясы негізінде таратылады:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Аталған лицензия авторлықты және түпнұсқа жарияланымға сілтемені міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды коммерциялық емес мақсатта пайдалану, көшіру, тарату және бейімдеу құқығын береді.

3. Ашық қолжетімділіктің артықшылықтары

Ашық қолжетімділік саясаты мыналарды қамтамасыз етеді:

  • ғылыми жарияланымдардың көрінуі мен дәйексөзделу деңгейінің артуын;

  • филология, тіл білімі, әдебиеттану және аударматану салаларындағы зерттеу нәтижелерінің жедел таралуын;

  • халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың кеңеюін;

  • оқырмандардың қаржылық және техникалық кедергілерсіз өзекті ғылыми ақпаратқа қол жеткізуін.

Журнал редакциясы редакциялық үдерістердің ашықтығын, рецензиялау сапасының жоғары деңгейін және филологиялық зерттеулер саласындағы ғылыми нәтижелердің кең қолжетімділігін қамтамасыз етуге ұмтылады.