ХХ ғасырдың бас кезіндегі әнші-ақындар мен жыршы-жыраулар шығармашылығындағы тәуелсіздік идеясы


Қаралымдар: 177 / PDF жүктеулері: 73

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.32523/2616-678X-2026-154-1-165-182

Кілт сөздер:

тәуелсіздік идеясы, әнші-ақындар, ұлт-азаттық поэзиясы, символдық образдар, поэтикалық тіл, кеңестік цензура

Аңдатпа

Мақалада ХХ ғасырдың басы мен алғашқы жартысындағы қазақ әнші-ақындары мен жырау-жыршылары поэзиясында көрініс тапқан тәуелсіздік идеясы кешенді түрде қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – ХХ ғасырдағы қазақ әнші-ақындары, жырау-жыршылар шығармаларында көрініс тапқан тәуелсіздік идеясының мазмұндық ауқымын жан-жақты ашып, оның көркем-тілдік репрезентациясының жаңаша таныстыру мүмкіндіктерін айқындау. Бұл мақсат әнші-ақындар поэзиясында ұлт  азаттығы мұраты мен тәуелсіздік идеясын  бейнелеудің тарихи, эстетикалық және лингвостилистикалық қырларын тұтас жүйеде қарастыруды қажет етеді. Зерттеу барысында тарихи-хронологиялық, сипаттамалы, салыстырмалы, контент-талдау және лингвостилистикалық әдістер қолданылды. Қазақтың дәстүрлі жыраулық және әнші-ақындық поэзиясындағы азаттық идеясының тарихи бастаулары мен оның ХХ ғасыр басындағы саяси-әлеуметтік жағдайлармен сабақтастығы жүйелі түрде сараланды. Бұл кезеңдегі отаршылдық қысым мен қоғамдық өзгерістердің ақындар дүниетанымына ықпалы анықталып, олардың шығармаларындағы азаттық рухының көркемдік репрезентациясы талданды. Жамбыл Жабаев, Нұрпейіс Байғанин, Кенен Әзірбайұлы, Иса Байзақов, Нартай Бекежанов сынды көрнекті тұлғалардың шығармалары мазмұндық тұрғыдан жүйеленді. Сонымен қатар поэзиядағы метафора, эпитет, символ, тарихи образдар сияқты көркемдік құралдардың тәуелсіздік идеясын жеткізудегі қызметі нақты тілдік деректер негізінде айқындалды. Зерттеу нәтижесінде бұл кезең поэзиясы халықтың азаттыққа ұмтылысын бейнелейтін маңызды рухани құбылыс екені дәлелденіп, оның ұлттық сана мен тарихи жадты қалыптастырудағы рөлі айқындалды.

Жүктеулер

Жарияланды

2026-03-31

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

Әбдіманұлы, Ө. ., Қондыбай, М. ., & Дауренбекова, Л. . (2026). ХХ ғасырдың бас кезіндегі әнші-ақындар мен жыршы-жыраулар шығармашылығындағы тәуелсіздік идеясы. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы, 154(1), 165–182. https://doi.org/10.32523/2616-678X-2026-154-1-165-182

Журналдың саны

Нөмір 154 № 1 (2026): Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы

Бөлім

Әдебиеттану

Лицензия

Авторлық құқық (c) 2026 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы

Creative Commons лицензиясы

Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.

«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Филология сериясы» ғылыми журналы жарияланған материалдарға ашық қолжетімділік (Open Access) саясатын ұстанады. Журнал редакциясы ғылыми білімді еркін және тең дәрежеде тарату қағидатына негізделе отырып, зерттеу нәтижелеріне ашық қолжетімділік филология ғылымының дамуына, академиялық коммуникацияның нығаюына және отандық зерттеулердің халықаралық ғылыми кеңістікке ықпалдасуына ықпал етеді деп есептейді.

1. Еркін және тегін қолжетімділік

Журналда жарияланған барлық мақалалар басылымның ресми сайтында ашық қолжетімді түрде орналастырылады және барлық пайдаланушылар үшін шектеусіз, тіркеусіз және ақысыз қолжетімді.

Пайдаланушылардың құқықтары:

  • материалдарды еркін оқу және жүктеп алу;

  • жарияланым мәтіндерін көшіру және тарату;

  • мақалаларды басып шығару;

  • авторын және жарияланған дереккөзін міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды ғылыми және білім беру мақсаттарында пайдалану.

2. Лицензиялау

Журнал материалдары Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) лицензиясы негізінде таратылады:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Аталған лицензия авторлықты және түпнұсқа жарияланымға сілтемені міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды коммерциялық емес мақсатта пайдалану, көшіру, тарату және бейімдеу құқығын береді.

3. Ашық қолжетімділіктің артықшылықтары

Ашық қолжетімділік саясаты мыналарды қамтамасыз етеді:

  • ғылыми жарияланымдардың көрінуі мен дәйексөзделу деңгейінің артуын;

  • филология, тіл білімі, әдебиеттану және аударматану салаларындағы зерттеу нәтижелерінің жедел таралуын;

  • халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың кеңеюін;

  • оқырмандардың қаржылық және техникалық кедергілерсіз өзекті ғылыми ақпаратқа қол жеткізуін.

Журнал редакциясы редакциялық үдерістердің ашықтығын, рецензиялау сапасының жоғары деңгейін және филологиялық зерттеулер саласындағы ғылыми нәтижелердің кең қолжетімділігін қамтамасыз етуге ұмтылады.