Қазақ және түрік тілдеріндегі бас киім атауларына қатысты фразеологизмдердің этнолингвистикалық сипаты
Қаралымдар: 0
Кілт сөздер:
фразеологизм, этнолингвистика, бас киім атаулары, бөрік, мәдени код, салыстырмалы талдау, тұрақты тіркесАңдатпа
Мақалада қазақ және түрік тілдеріндегі бас киім атауларына қатысты фразеологизмдердің мазмұндық ерекшеліктері, семантикалық құрылымы мен мәдени астары сараланып, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары этнолингвистикалық тұрғыдан қарастырылады. Зерттеу жұмысы түркі халықтарының ортақ тілдік архетиптері мен мәдени жалғастығын ашуға, сондай-ақ фразеологизмдердің ұлттық болмысқа қатысты көрінісін нақтылауға үлес қосуды мақсат етеді. Зерттеу нысаны ретінде екі халықтың тілінде кең қолданысқа ие бөрік, тақия, fes, takke, külah сынды дәстүрлі бас киім атауларынан туындаған тұрақты тіркестер алынған. Фразеологизмдердің құрамындағы әрекет бағыты (мысалы, бөркін аспанға лақтырды, бөркін жерге ұрды) мен оның эмоциямен байланысы мәдени мазмұнмен тығыз астастырыла сипатталады. Сонымен қатар түрік тіліндегі Fesini havaya atmak, Takke düştü, kel göründü, Külah takmak сияқты тұрақты тіркестер де ұлттық көзқарас пен әлеуметтік қатынас нормаларын білдіретін символдық мәнге ие екендігі дәлелденеді. Зерттеу нәтижесінде қазақ және түрік фразеологизмдерінің құрылымы мен мазмұнында ұқсастықтармен қатар, әр ұлттың тарихи-мәдени ерекшелігін танытатын айырмашылықтар да анықталады. Бұл өз кезегінде түркі тілдерінің этнолингвистикалық ортақтастығын айқындауға және фразеологизмдердің танымдық әлеуетін ашуға жол ашады. Мақалада қолданылған салыстырмалы, семантикалық және этнолингвистикалық талдау әдістері екі халықтың фразеологиялық қорын жүйелі түрде саралауға мүмкіндік береді. Осы арқылы ұлттық болмысты, мәдени кодты, тарихи жад пен таным жүйесін тіл арқылы тануға бағытталған маңызды ғылыми тұжырымдар жасалады.
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. ФИЛОЛОГИЯ сериясы
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Филология сериясы» ғылыми журналы жарияланған материалдарға ашық қолжетімділік (Open Access) саясатын ұстанады. Журнал редакциясы ғылыми білімді еркін және тең дәрежеде тарату қағидатына негізделе отырып, зерттеу нәтижелеріне ашық қолжетімділік филология ғылымының дамуына, академиялық коммуникацияның нығаюына және отандық зерттеулердің халықаралық ғылыми кеңістікке ықпалдасуына ықпал етеді деп есептейді.
1. Еркін және тегін қолжетімділік
Журналда жарияланған барлық мақалалар басылымның ресми сайтында ашық қолжетімді түрде орналастырылады және барлық пайдаланушылар үшін шектеусіз, тіркеусіз және ақысыз қолжетімді.
Пайдаланушылардың құқықтары:
-
материалдарды еркін оқу және жүктеп алу;
-
жарияланым мәтіндерін көшіру және тарату;
-
мақалаларды басып шығару;
-
авторын және жарияланған дереккөзін міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды ғылыми және білім беру мақсаттарында пайдалану.
2. Лицензиялау
Журнал материалдары Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) лицензиясы негізінде таратылады:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/
Аталған лицензия авторлықты және түпнұсқа жарияланымға сілтемені міндетті түрде көрсете отырып, материалдарды коммерциялық емес мақсатта пайдалану, көшіру, тарату және бейімдеу құқығын береді.
3. Ашық қолжетімділіктің артықшылықтары
Ашық қолжетімділік саясаты мыналарды қамтамасыз етеді:
-
ғылыми жарияланымдардың көрінуі мен дәйексөзделу деңгейінің артуын;
-
филология, тіл білімі, әдебиеттану және аударматану салаларындағы зерттеу нәтижелерінің жедел таралуын;
-
халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың кеңеюін;
-
оқырмандардың қаржылық және техникалық кедергілерсіз өзекті ғылыми ақпаратқа қол жеткізуін.
Журнал редакциясы редакциялық үдерістердің ашықтығын, рецензиялау сапасының жоғары деңгейін және филологиялық зерттеулер саласындағы ғылыми нәтижелердің кең қолжетімділігін қамтамасыз етуге ұмтылады.
